Girişimcilik Hikayesi Sandığımız Şey

Bir startup kurmak teknik bir problem değildir; insan problemidir.

StartUp dizisini izlemeye başladığımda ilk başta her şey çok tanıdık geldi.. Yeni bir teknoloji, heyecan dolu bir ekip, parlak bir fikir… Her şey yerli yerinde. Ama bir süre sonra fark ediyorsun.Bu hikâye teknolojiyle ilgili değil.

Bu dizi aslında bir startup’ın nasıl büyüdüğünü anlatmıyor. Daha çok, aynı masada oturan insanların aslında bambaşka şeyler istediği bir hikâye. Birisi parayı kontrol etmek istiyor, birisi fikrini korumaya çalışıyor, bir diğeri ise doğrudan gücü ele geçirmenin peşinde. Hepsi aynı şirkette çalışıyor gibi görünse de, herkesin kafasındaki oyun farklı. Bu fark başta ufak gibi dursa da zamanla büyük bir çatlak yaratıyor. Çünkü aynı hedefe farklı nedenlerle yürüyorsan, yol er ya da geç ayrılıyor.

Başta herkes aynı şeyi söylüyor: “Bunu birlikte büyütelim, hepimiz kazanacağız.”

Ama aradan biraz zaman geçince o cümle yavaş yavaş değişiyor: “Bu yapının içinde benim yerim nerede? Ben burada ne kadar söz sahibiyim?”

Ve asıl kırılma genelde tam burada başlıyor.

Nick Talman’ı izlerken bunu çok net hissettim. Dışarıdan bakınca şirketi kuran, sistemi toparlayan, liderlik eden adam gibi duruyor. Ama aslında yaptığı şey çoğu zaman sistemi kurmaktan ziyade kontrolü elinde tutmaya çalışmak. Bu durum bana çok tanıdık geldi. Çünkü bir noktadan sonra mesele “şirketi büyütmek” olmaktan çıkıyor, “büyüyen yapıda benim sözüm ne kadar geçiyor?” meselesine dönüşüyor. Ve bu değişim genellikle yavaş yavaş, fark edilmeden oluyor.

Önce küçük kararlar, sonra kritik kararlar… Bir bakıyorsun ki geri dönüşü olmayan bir noktaya gelmişsin.

Izzy Morales tarafı ise beni daha da çok etkiledi. Fikri sırtlayan, gece gündüz çalışan, ürünü gerçekten hayata geçiren kişi o. Ama onun hikâyesi de hiç kolay değil. Çünkü bir şeyi yapmakla onu uzun vadede korumak aynı şey değil. Hatta çoğu zaman tam tersi çıkıyor.

Birçok teknik kurucunun burada zorlandığını düşünüyorum. Ürünü çok iyi inşa ediyorlar ama etraflarında oluşan insan ilişkilerini, güç oyunlarını ve politikaları yönetemiyorlar. Teknik dünyada her şey daha net: Kod doğruysa çalışır. Ama insanlar öyle değil. Aynı cümleden farklı anlamlar çıkarıyorlar, aynı riskten bambaşka sonuçlar bekliyorlar. Bu farklar büyüdükçe de sistem yavaş yavaş dengesini kaybediyor.

O yüzden bir noktada anlıyorsun ki: En iyi ürün bile yanlış insan yapısı içinde anlamını yitirebiliyor. Çünkü mesele sadece ürün değil, o ürünün içinde var olduğu ilişkiler ağı.

Ronald Dacey ise dizideki en çıplak karakter bence. Onun dünyasında fazla laf kalabalığı, fazla vizyon konuşması yok. Karar alıyor, uyguluyor ve sonucunu da taşıyor. Bu yaklaşım hem rahatsız edici hem de tuhaf şekilde gerçekçi geliyor. Çünkü çoğu insan karar almayı sever ama o kararın sorumluluğunu taşımak istemez.

Bu tarz insanlar sistemin dışında gibi dursa da, çoğu zaman oyunun yönünü onlar belirliyor. Diğerleri hâlâ düşünüp tartarken, onlar çoktan harekete geçmiş oluyor.

Dizi boyunca şunu çok güçlü hissettim. Hiçbir temel problem aslında teknik değil.

Kod yazılır, altyapı kurulur, ürün geliştirilir… Bunlar bir şekilde çözülüyor.

Asıl mesele, insanlar teknoloji etrafında nasıl konumlandığı, birbirlerine nasıl güvendiği ve kimin neyi gerçekten sahiplendiği.

Bir süre sonra “ürün doğru mu?” sorusu ikinci plana düşüyor. Yerine şu sorular geliyor.

Kim neyi kontrol edecek?
Kim son kararı verecek?
Kim riski gerçekten üstlenecek?
Kim bu işin sorumluluğunu sahiplenecek?

Bu sorular net değilse, geriye kalan hiçbir şey uzun süre ayakta kalamıyor.

Girişimcilik dışarıdan bakınca çok daha temiz ve motive edici gösteriliyor. Fikir + ekip + para = başarı gibi lineer bir hikâye anlatılıyor. Ama gerçekte içeride işler hiç de öyle yürümüyor. Kararlar çoğunlukla eksik bilgiyle alınıyor, insanlar aynı şeyi istemiyor, güven her kritik anda yeniden test ediliyor. Ve çoğu zaman şirketi dağıtan şey büyük bir teknik hata değil; insanlar arasındaki küçük bir gerilim, zamanında söylenmeyen bir cümle ya da yanlış zamanda söylenen doğru bir laf oluyor.

Benim bu diziden çıkardığım en önemli şey şu;

Eğer gerçekten sağlam bir sistem kurmak istiyorsan, teknoloji ikinci planda kalıyor.

Önce şu soruların cevabını netleştirmen lazım:

Kim karar veriyor?
Kim sorumluluk alıyor?
Kim bu yapıyı gerçekten sahipleniyor ve bedelini ödemeye hazır?

Bu cevaplar net değilse, en parlak fikir bile bir süre sonra dağılmaya mahkum oluyor.

StartUp bence bu yüzden oldukça güçlü bir dizi. Bize bir şirketin nasıl başarıya koştuğunu değil, bir yapının nasıl yavaş yavaş kırıldığını gösteriyor. Ve kırılmanın asıl sebebi genellikle teknoloji ya da ürün değil.

İnsan.

Belki de asıl mesele şu: İnsan tarafını doğru yönetemediğin, güveni ve sorumluluğu sağlam bir zemine oturtamadığın sürece, kurduğun hiçbir yapı gerçekten senin olmaz.

Sadece bir süreliğine kontrol ediyormuşsun gibi hissedersin.